NORM
- Radioactieve materialen die van nature voorkomen en die mensen blootstellen aan straling komen zeer veel voor, en zijn bekend onder de acroniem (afkorting) NORM.
- NORM = Naturally Occuring Radioactive Material
- Blootstelling aan NORM neemt vaak toe door activiteiten van de mens, zoals het verbranden van kolen, het gebruik van kunstmest en dergelijke.
- Radon in huizen is ook een vorm van NORM die soms moet worden beheerst met behulp van ventilatie.
'Natuurlijke' materialen
Veel "natuurlijke" materialen bevatten radioactieve elementen, de zogenoemde radionucliden. De aardkorst is radioactief en lekt voortdurend radongas in onze atmosfeer. Echter, terwijl de hierdoor opgelopen stralingsdosis van de meeste mensen nihil is, ontstaan er soms problemen ten aanzien van de regelgeving en ook zijn er problemen met de klassificering van radioactief afval.
Fossiele brandstoffen
Door de jaren heen is er vaak gesteld dat kolencentrales meer NORM verspreiden dan in enig deel van de nucleaire splijtstofcyclus. Deze claim is tegenwoordig mogelijk enigszins overtrokken, zeker voor wat betreft moderne kolengestookte eenheden. Tegenwoordig gaat de aandacht ook uit naar staal en andere materialen die vrijkomen uit afgebroken industriële installaties. Hierbij moet nagegaan worden of dit afval beneden de zogenoemde "clearance levels" ligt. Dit betekent dat de radioactiviteit van het afval beneden de "natuurlijk" voorkomende niveaus moet blijven.
Fossiele brandstoffen - Kolen
De meeste kolen bevat uranium en thorium, daarnaast kalium-40, lood-210, en radium-226. De niveaus zijn vergelijkbaar met die in andere gesteenten van de aardkorst. De radioactieve stoffen komen bij een kolencentrale vrij uit de vliegas. Circa 90% tot wel 99% van de vliegas wordt bij (moderne) centrales afgevangen. De as wordt soms bedekt met grond waarmee dan een soort asheuvels ontstaan.
De hoeveelheden radionucliden waarom het gaat zijn aanzienlijk. De uranium levels gaan van 1 ppm - 25 ppm, die van thorium van 3 - 88 ppm, afhankelijk van het gebruikte type kolen. Een 500 MW kolencentrale gebruikt zo'n 1,3 miljoen ton kolen per jaar. Uitgaande van het gunstigste uraniumgehalte van 1 ppm betekent dit toch 1,3 ton uranium per jaar in de vliegasberg.
De werkelijke activiteit is echter niet zo groot. De UNSCEAR schat dat de gemiddelde activiteitsconcentratie in kolen ongeveer 50 Bq/kg K-40 and 20 Bq/kg zowel voor uranium als thorium is, hoewel er getallen uit Australië zijn (Dale, 1996) die uitgaan van een gemiddelde van 830 Bq/kg totale radioactiviteit in kolen. Dit is gebaseerd op 1.8 ppm U en 7 ppm Th in de kolen. Dit moet men echter in perspectief plaatsen door te vergelijken met de concentratie in de aardkorst, die gemiddeld 1400 Bq/kg bedraagt.
In de vliegas wordt de concentratie hoger dan in de kolen waaruit deze ontstaan is tijdens het verbrandingsproces. Sommige kolen geven een vliegas met gemiddeld 2500 Bq/kg.
Andere vaste NORM: Fosfaat en bouwmaterialen
Fosfaat gebruikt voor kunstmest, is een belangrijke vorm van NORM. In de USA worden bijvoorbeeld 50 miljoen ton per jaar geproduceerd. De activiteit is gemiddeld 20.000 Bq/kg maar factoren 180 hoger komen ook voor. Soms leidt het werken met dit materiaal in de fosfaatindustrie tot een meetbare stralingsdoses. Fosfaathoudende mineralen zijn ook wel gebruikt voor de winning van uranium.
Graniet, veel gebruikt voor bekleding van gebouwen en ook wel voor luxe ornamentering van woningen, bevat een gemiddelde van 3 ppm (40 Bq/kg) uranium en 17 ppm (70 Bq/kg) thorium. Stralingsmetingen aan de oppervlakte van granieten muren kan niveaus geven die men ook aantreft bij de tailings (erts-resten) van uranium-winning.
Radon
Een ander verschijnsel van NORM heeft te maken met de blootstelling aan radon
in woningen. Met name huizen op granietgronden kennen een hoge radonconcentratie.
In Nederland komt dat echter niet voor. Echter, ook uit beton ontsnapt radon.
Andere voorbeelden van radon-gerelateerde blootstelling aan NORM, die van belang zijn voor onze gezondheid zijn:
de beroepsmatige blootstelling van gidsen in grotten aan radon,
de blootstelling van mijnwerkers in het algemeen en blootstelling van medewerkers die betrokken zijn
bij de winning van minerale zanden met verhoogde concentraties van radionucliden
in rotsen en mineralen.
Radon, nader beschouwd
Radium-226 is één van de vervalproducten van het natuurlijke radioisotoop
uranium-238, dat in de meeste gesteenten en grondsoorten voorkomt.
Wanneer dit radium vervalt ontstaat radon-222, een inert gas met een halfwaardetijd
van bijna 4 dagen. Meer over deze "vervalreeks" valt te lezen op onze
Radon-pagina.
Omdat radon zo "kort leeft", en het verval (met uitzending van energierijke alfa-deeltjes)
leidt tot een aantal vervalproducten in vaste vorm met een korte halveringstijd, is er een
grote kans op straling in de longen wanneer het ingeademd wordt. Alfa-deeltjes zijn
schadelijk wanneer zij in de longen komen.
NORM: impact in perspectief geplaatst
Een eigenschap van NORM is, dat vanwege hun enorme verspreiding over vele bronnen, zij een veel groter radiologisch effect op de bevolking hebben dan de aanwezigheid van onderdelen van de nucleaire industrie.
Werk bij NRG aan NORM
Ook ons bedrijf NRG werkt aan de NORM-problematiek. NRG geeft advies aan overheid en industrie. Zie hiervoor informatie bij onze productgroep "Radiation & Environment" of ga direct naar de informatie over ons werk aan NORM.
back to top of page